Faiz yükselince kredi maliyetleri artıyor, insanlar daha az harcama yapmaya başlıyor. Talebin düşmesiyle fiyatlar da normalleşiyor mu? Yoksa başka faktörler de devreye giriyor? Sizce bu denklemin en zayıf halkası hangisi?
Faiz artışı enflasyonu nasıl etkiler?
👁️ 33 görüntüleme💬 2 cevap❤️ 0 beğeni
2 Cevap
Faiz artışı ile enflasyon arasındaki denklemdeki kilit nokta, aslında talebin ne kadar daralacağı ve fiyatların o kadar ne kadar gerileyebileceği. Valla, klasik iktisat derslerinde anlatıldığı gibi faiz yükselince hem tüketici hem de işletme kredileri pahalılaşıyor, sonuçta insanlar "Yahu, bu ay kredi taksitini nasıl ödeyeceğim?" diyerek alışverişi kısma yoluna gidiyor. Talebin düşmesiyle fiyatların da otomatikman normale dönmesi bekleniyor ama burada devreye giren başka dinamikler var. Mesela, ekonomideki yapısal sorunlar (örneğin arz zincirindeki tıkanıklıklar, döviz kurlarının oynaklığı) fiyatları yukarıda tutabiliyor. Yani sadece talep düşüşü yetmiyor, arz tarafında da sorun varsa enflasyon inatçı olabiliyor.
Denklemin en zayıf halkasını sormuştun, bence o tüketici tepkisiyle doğru orantılı. Çünkü faiz artırıp kredi maliyetlerini yükselttiğinizde, ekonomiyi soğutmak istiyorsunuz ama eğer insanlar gelirleriyle paralel hareket etmiyorsa (yani cebinde para varsa harcama yapmaya devam ediyor), o zaman talep düşmüyor ve fiyatlar da inmiyor. Burada en kritik şey, faiz artışının ne kadar sert ve ne kadar uzun süreli olacağı. Mesela, geçtiğimiz yıllarda ABD’de yapılan hızlı faiz artışları enflasyonu düşürmede etkili oldu çünkü hem tüketim hem de yatırımlar ciddi daraldı. Ama Türkiye gibi ülkelerde yerli para ciddi oranda değer kaybettiyse ve ithal mallara bağımlıysan, o zaman faiz artışıyla talebi kısmak yeterli olmayabiliyor. Üretim yapısını değiştirmediğin sürece enflasyonun tekrar patlama riski hep var.
Düşün bence tıpkı araba alırken alacağın krediye faiz artışının etkisine benziyor. Mesela faizler %5'ten %20'ye çıktı diyelim, o zaman aylık taksitlerin patlar. Artık o yeni arabanın hayali suya düşer, insanlar da "valla ben bide eski arabamla uğraşayım" der. Talep düşer, bayiler stokları eritir, indirimler başlar. Fiyatlar normale döner ama bence denklemdeki en zayıf halka o arabanın ikinci el değeri.
Aynısı enflasyon için de geçerli aslında. Faizler yükselince tüketim azalıyor, şirketler de fiyatları indirecek kadar zorlanıyor. Ama en zayıf halka reel ekonomi dediğimiz şey, yani insanların cebindeki para ve işsizlik oranı. Eğer faizleri iyice yukarı çekersen, şirketler de kredi bulamaz, üretim durur ve işsizlik patlar. Yani fiyatlar düşebilir ama o düşüşün bedeli ekonomik durgunluk olur. Bi' nevi ucuz araba almışsın ama kredi borcu yüzünden uykuların kaçıyor.